Sociaal ondernemers: aanjagers van maatschappelijke impact

Artikel gepubliceerd in Samenleving & Politiek, jaargang 7, januari 2020

Uitdagingen zoals armoede, vergrijzing en klimaatverandering worden aangepakt door zowel overheden, non-profit-organisaties, kennisinstellingen als burgerbewegingen. Steeds meer ook door ondernemingen die hun bestaansreden putten uit het maatschappelijk probleem. In alle continenten zit sociaal ondernemerschap in de lift en starten mensen vanuit de drang maatschappelijke en/of ecologische verbetering te brengen een bedrijf.

Impact first is het devies van deze sociaal ondernemers. De Europese Unie definieert een sociaal onderneming als een organisatie die een maatschappelijke missie heeft, producten/diensten in de markt zet en een substantieel deel van de inkomsten uit de markt haalt. Hiermee positioneren sociaal ondernemingen zich tussen de zuivere for profit en de zuivere non-profit in. Er wordt aan ‘bedrijfsvoering’ gedaan, met geld als middel en impact als doel.

Verwar sociaal ondernemen niet met maatschappelijk verantwoord ondernemen (mvo), waarbij een regulier bedrijf haar best doet om eventuele schade aan mens en milieu zo veel mogelijk te beperken. Hard nodig en door steeds meer bedrijven toegepast, maar sociaal ondernemers gaan een stap verder. Bij hen staat maatschappelijke impact in de kern van hun bedrijfsstrategie.

Bedrijven produceren, de non-profit zorgt voor sociale onderbouwing, consumenten betalen belasting en de overheid zorgt voor de rest?? Zo strak zijn de grenzen allerminst. Waar er vroeger voorzichtig een teen over grenslijnen werd gestoken, wandelen actoren nu steeds vaker op het terrein dat zogenaamd tot ‘die andere sector’ behoort. Hybridisering alom. Sociaal ondernemers wandelen gezwind over verschillende terreinen en ze zoeken samenwerking op. Niemand is immers machtig, rijk of slim genoeg om uitdagingen als klimaatverandering en vereenzaming alleen aan te pakken. Deze uitdagingen zijn van niemand en tegelijkertijd van iedereen. Een eenvoudige wetswijziging of louter goede wil zal het niet klaren. We hebben behoefte aan mensen die met nieuwe oplossingen komen. Zoals Peerby komt met een platform dat iedereen helpt delen, zoals Konekt met Brake-Out een hogeschool voor jongeren met beperking opstartte, of zoals NNOF circulair kantoormeubilair maakt, Rising You vluchtelingen via unieke opleidingstrajecten aan gegeerde jobs helpt, Energent met een burgercoöperatie duurzame stroom opwekt, of zoals Het Pandschap leegstaande, onderbenutte panden omtovert tot betaalbare woningen voor kwetsbare gezinnen.

Sociaal ondernemingen werken idealiter aanvullend. Wat ze vaak voor hebben op anderen is dat ze los van kokers werken. Ze hoeven zich niet te beperken tot één specifieke doelgroep of één geografisch gebied. Ze zijn niet gebonden aan uitvoeringsbesluiten of sectorgevoeligheden. Ze kunnen gewoon voluit vanuit nieuwe inzichten opereren én brengen nieuwe inzichten met zich mee. Kijk bv. naar Cargo Velo, de fietskoeriersdienst. Cargo Velo brengt duurzaam transport in het straatbeeld en weegt door haar werking mee op beleidsniveau waar duurzaam stedelijk transport steeds meer op de agenda staat.  

Sociaal ondernemers zetten zowel in op ecologische als sociale uitdagingen. Sociaal onderneemster Eefje Cottenier wilde in Kortrijk een plek waar mensen elkaar écht ontmoeten en dus richtte ze een reusachtige leefruimte in en nodigde ze de hele buurt uit elkaar hier te ontmoeten. De Stuyverij is ontstaan als een soort buurthuis, maar groeide al snel uit tot een voorbeeld van wat het betrekken van mensen kan betekenen. Het is een broedplek geworden waar mensen zich thuis kunnen voelen. Omdat het zo fijn ontmoeten is in De Stuyverij, komen tal van mensen er samen en worden nog openstaande behoeften besproken. Zo gebeurde het dat vanuit de Stuyverij een andere sociaal onderneming werd geboren: Cokido, een participatieve kinderopvang

Kunnen sociaal ondernemers de wereld redden? Soms lijkt wat sociaal ondernemers doen een druppel op de hete plaat, maar goed doen doet goed volgen. De impact van sociaal ondernemingen gaat overigens vaak boven hun eigen bedrijfsvoering uit. BLOMMM is een mooi voorbeeld. De Gentse Paulien startte een eigen bloemenzaak met biologisch geteelde boeketten. Vernieuwend? Helaas wel. De bloemenindustrie is niet per se de properste te noemen. Bloemen die uit Kenia met vliegtuigen naar hier worden getransporteerd om vervolgens met een lading pesticiden zo lang mogelijk ‘vers’ gehouden te worden zijn meer de norm dan lokaal biologisch geteelde bloemen. De hele bloemenindustrie zal Paulien nooit kunnen overnemen, dat is haar ambitie ook niet, maar ze zet de problematiek wel op de kaart. BLOMMM heeft hiermee indirecte impact op het systeem.

Sociaal ondernemers stellen een aanstekelijk voorbeeld en zetten in op bewustwording. Bewustwording dat ook kantoormeubilair circulair kan zijn, dat je evengoed spullen kan delen i.p.v. kopen, dat jongvolwassenen met een beperking ook hun dromen moeten kunnen realiseren… Voor sociaal ondernemers gaat het om het hogere doel, ze richten zich op impact die ze zowel direct als indirect bereiken.  

Sommige sociaal ondernemingen hebben een fikse omvang. Passwerk – dat de kwaliteiten van mensen met een autismespectrumprofiel inzet voor het testen van software-, NNOF en de Kringwinkels zijn bv. stevige bedrijven. Ze hebben impact, ze verbeteren de wereld en ja, ze doen dit vanuit een ondernemerscontext.

Kun je met je idealisme als ondernemer een verschil maken? Ja. Sociaal ondernemers inspireren de grotere spelers op hun terrein en gaan de strijd aan. Ze maken consumenten bewuster en bewegen uiteindelijk ook de overheden tot betere wetten en regels. Zoals Fairphone, dat een nieuwe  smartphone op de markt bracht met een budget van zeven miljoen euro – sléchts zeven miljoen, in een markt waarin alleen giganten vertoeven. Fairphone is een meer ethische en ecologisch geproduceerde telefoon. Voornaamste drijfveer met dit bedrijf was bewustwording te creëren voor misstanden in de sector. Om de giganten hun eindeloos herhaalde excuses als ‘je kunt niet anders’, ‘de markt dicteert’…’ te ondermijnen. En zo geschiedt ook. Overheden en de publieke opinie raken steeds meer doordrongen van de problematiek in deze zeer unfair producerende sector.

Ondernemers die de wereld verbeteren, daar moeten we nog aan wennen. Hebben sociaal ondernemers ons in de greep? Ik hoop het. Ik hoop dat we ons verder laten aanporren door hen. Ik hoop dat ze verder overheden blijven beïnvloeden, dat ze schopjes blijven geven tegen de schenen van niet-impactgedreven bedrijven en dat ze de publieke opinie voeden.

Als je graag meer leest over deze impactgedreven ondernemers, neem dan een duik in het boek Zaken die je Raken (2018, Verloop W., Hillen M. en Peeters K.).

Peeters, K. (2020, Januari). Goed doen doet goed volgen: sociaal ondernemers verbeteren de wereld. Samenleving & Politiek, pp. 10-11.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: